به گزارش آوای تبریز، ایران، سرزمین چهار فصل، در هر گوشه از پهنه خود جلوهای متفاوت از طبیعت را به نمایش گذاشته است. ارسباران یکی از همین جلوههای کمنظیر است؛ سرزمینی که در بهار و تابستان با جامهای سبز، در پاییز با هزاران رنگ سرخ، زرد و نارنجی و در زمستان با ردایی سپید، جان هر رهگذری را به تماشا وامیدارد و روح او را نوازش میکند.
ارسباران، نگین سبز شمال آذربایجان شرقی است؛ گنجینهای از طبیعت بکر، گونههای نادر گیاهی و جانوری، رودخانههای خروشان، کوهستانهای سر به فلک کشیده و روستاهایی است که هنوز زندگی در آنها با ریتم طبیعت جریان دارد.
هر مسافری که قدم در این سرزمین میگذارد، پیش از آنکه مجذوب چشماندازهای بیبدیل آن شود، مهمان سکوتی میشود که تنها با آواز پرندگان، خشخش برگها و زمزمه رودها شکسته میشود.
جادههای پرپیچ و خم منتهی به ارسباران، خود آغازگر سفری متفاوت است که از میان درهها، جنگلهای انبوه و دامنههای سرسبز عبور میکند و در هر پیچ، تصویری تازه از شکوه طبیعت را پیش روی رهگذران میگذارد. روستاهای تاریخی و ییلاقی منطقه، با خانههای ساده، مردمانی خونگرم و آداب و رسوم کهن، روایتگر پیوند دیرینه انسان و طبیعت هستند که هنوز پس از گذشت سالها، اصالت خود را حفظ کرده است.
شاید به همین دلیل باشد که ارسباران را نه فقط بهشت آذربایجان، بلکه یکی از ارزشمندترین زیستبومهای ایران میدانند. هر فصل آن داستانی تازه برای روایت دارد و هر گوشهاش، مسافران را به کشف زیباییهای پنهان خود دعوت میکند.
با عبور از جاده اهر به کلیبر، هر چه خودرو ارتفاع میگیرد، رنگ سبز جنگل پررنگتر میشود. درختان بلوط، ممرز، افرا و سماق ۲ سوی جاده را در آغوش گرفتهاند و نسیمی که از دل جنگل میوزد، گرمای تابستان را از یاد میبرد. مه، گاهی از میان شاخهها سرک میکشد و گاهی قلهها را در آغوش میگیرد و مسافران را وادار میکند دقایقی از مسیر فاصله بگیرند و تنها به تماشای طبیعت بنشینند.
ارسباران، سرزمین عشایر آذربایجان نیز است که هنوز کوچ را به شیوه نیاکان خود ادامه میدهند و زندگی آنها با ریتم طبیعت معنا پیدا میکند. چادرهایی که در دامنه کوهها برپا شدهاند، صدای زنگ گلهها و بوی شیر تازه و نان تنوری، تصویری زنده از سبک زندگی مردمانی را به نمایش میگذارد که طبیعت را نه میراث، بلکه خانه خود میدانند.
در قلب این پهنه سبز، کلیبر همچون دروازه ورود به ارسباران، هر سال پذیرای هزاران گردشگری است که برای دیدن جنگلها، قلعه تاریخی بابک، رودخانههای زلال و چشماندازهای کمنظیر راهی این منطقه میشوند. سفر به ارسباران فرصتی برای دور شدن از هیاهوی شهر و پناه بردن به آرامشی است که در کمتر نقطهای از ایران میتوان آن را تجربه کرد.
این منطقه، زیستگاه گونههای ارزشمند گیاهی و جانوری و یکی از مهمترین ذخیرهگاههای طبیعی کشور است. گنجینهای که حفاظت از آن، وظیفه مسئولان بوده و مشارکت مردم و گردشگران را نیز میطلبد. هر شاخه شکسته، هر زباله رها شده و هر آتشی که بیاحتیاط خاموش نشود، میتواند زخمی بر پیکر این بهشت سبز بر جای بگذارد.
از ۷۸۵ گونه گیاهی تا احیای گونههای منقرض شده
جنگلهای این منطقه که با نام «قرهداغ» نیز شناخته میشود، از سال ۱۳۵۴ در فهرست ذخیره گاه زیستکره در برنامه انسان و کره مسکون (MAB) یونسکو به ثبت رسیده ولی هنوز مسیر ثبت جهانی را طی میکند و امروز به عنوان یکی از مهمترین مناطق حفاظتشده کشور محسوب میشود.
ارزش این پهنه سبز تنها در چشماندازهای کمنظیر آن خلاصه نمیشود. کارشناسان محیطزیست، ارسباران را به دلیل برخورداری از ۷۸۵ گونه گیاهی، ۱۷۰ گونه درختی، ۴۲ تیپ مرتعی و ۱۴۳ واحد جنگلی، یکی از ذخایر ارزشمند ژنتیکی جهان میدانند که هر گوشه آن، بخشی از تنوع زیستی ایران را در خود جای داده است.
در کنار پوشش گیاهی غنی، حیات وحش ارسباران نیز همواره مورد توجه پژوهشگران بوده است. خرس قهوهای، کل و بز، شوکا، سیاه خروس قفقازی و دهها گونه پرنده و پستاندار در این منطقه زیست میکنند. در میان این گونهها، گوزن مارال جایگاه ویژهای دارد. گونهای که حدود ۸۰ سال پیش از جنگلهای ارسباران منقرض شده بود، اما در سالهای اخیر گزارشهایی از مشاهده پراکنده آن توسط جوامع محلی و گردشگران منتشر شده است.
این بهشت سبز، بیش از هر چیز به مراقبت نیاز دارد. در روزهای گرم سال، پوشش گیاهی خشک، وزش باد و صعبالعبور بودن بسیاری از مناطق جنگلی، خطر آتشسوزی را افزایش میدهد که به گفته مسئولان، بدون همراهی مردم و جوامع محلی مهار آن ممکن نیست.
بروزرسانی تجهیزات برای آتش سوزیهای احتمالی
رئیس پارک ملی ارسباران ، مشارکت مردم را مهمترین پشتوانه حفاظت از این زیستبوم ارزشمند میداند و میگوید: همکاران محیطزیست، منابع طبیعی، همیاران طبیعت و ساکنان محلی، با احساس مسئولیت و حضور بهموقع، در سالهای اخیر نقش مؤثری در مهار آتشسوزیهای جنگلها و مراتع داشتهاند.
حاتم شیرجنگ با تاکید بر اینکه حفاظت از ارسباران بدون همراهی مردم امکانپذیر نیست، میافزاید: پیوند عمیق مردم با این سرزمین، بزرگترین سرمایه ما برای صیانت از جنگلها است و همین مشارکت آگاهانه، بازوی یگان حفاظت را در عملیات اطفای حریق و حفاظت از عرصههای طبیعی توانمندتر کرده است.
وی با اشاره به آمادگی نیروهای یگان حفاظت، اظهار میکند: تجهیزات انفرادی و گروهی نیروها از جمله لباسهای نسوز و پوتینهای آتشنشانی بهروزرسانی شده و نیروها در آمادگی کامل برای مقابله با حوادث احتمالی قرار دارند.
رئیس پارک ملی ارسباران، صعبالعبور بودن بخش زیادی از جنگلها را از مهمترین چالشهای عملیات اطفای حریق عنوان کرده و میگوید: انتقال نیرو و تجهیزات در برخی نقاط تنها با برنامهریزی دقیق و همراهی جوامع محلی امکانپذیر است.
وی از گردشگران و طبیعتدوستان نیز میخواهد در صورت مشاهده هرگونه آتشسوزی، موضوع را در کوتاهترین زمان از طریق شمارههای تماس ۱۵۰۴ (امداد جنگل و مرتع) و ۱۳۹ (یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی) اطلاع دهند چرا که دقایق نخست، تعیینکنندهترین زمان برای جلوگیری از گسترش آتش در این ذخیرهگاه ارزشمند است.
خورشید آرام آرام به پشت کوههای ارسباران نزدیک میشود و سایه درختان بلندتر از همیشه بر دامنهها میافتد. سکوت جنگل، بار دیگر جای خود را به آواز پرندگان میدهد و نسیم عصرگاهی، آخرین برگهای درختان را به رقص درمیآورد. مسافران در راه بازگشت، شاید تنها چند عکس با خود ببرند اما آنچه برای همیشه در ذهن ماندگار میشود، آرامشی است که در میان جنگلهای ارسباران تجربه میشود و به معنای واقعی لقب «بهشت آذربایجان» را آشکار میکند.
ثبت دیدگاه