شیخ محمد خیابانی، پیشه وری و آذربایجان

آوای تبریز-شیخ محمد خیابانی از مشروطه خواهان آذربایجانی بود که در سی سالگی در مجلس دوم و سپس در مجلس چهارم نیز وکیل آذربایجان شد. وی پس از ایراد نطقهای پرشور علیه روسیه و مخالفت با اولتیماتوم آنها تحت تعقیب دولت صمصام السلطنه قرار گرفته و به باکو پناه برد. در آنجا از فعالیتهای سیاسی دست کشیده و در عوض به مطالعه در گروههای انقلابی و فلسفی آنجا پرداخت. در باکو با مبانی حرکات رادیکال رایج در آن دوره آشنا شد. پس از انقلاب بلشویکی در روسیه ۱۹۱۷/۱۲۹۶ شمسی به تبریز برگشته و به تجدید ساختار فرقه دموکرات پرداخت. وی نشریه معروف تجدد ناشر افکار فرقه دموکرات و با مدیریت تقی رفعت را راه اندازی کرد و این تشکیلات را در آذربایجان تقریبا مستقل نمود.